Patoz Ne Demek? Kelimenin Kökeni ve Tarladaki Görevi

Patoz, hasat edilen ürünün tanesini sapından ayıran harman makinesine verilen addır. Patoz nedir ve kelime nereden gelir soruları, hasat döneminde en çok merak edilen konular arasındadır. Tarım bölgelerinde her hasat döneminde sıkça duyulan bu kelime, Türkçeye yabancı bir dilden girmiş ve zamanla yöresel söyleyişlerle farklı biçimler kazanmıştır. Bu yazıda patoz ne demek sorusunu kelimenin kökeniyle birlikte ele alıyor, patozun tarlada hangi görevi üstlendiğini anlatıyoruz.

Patoz Ne Demek?

Türk Dil Kurumu sözlüğünde patoz, "harman makinesi" olarak tanımlanır. Yani patoz nedir sorusunun en kısa cevabı; buğday, arpa, nohut ve mercimek gibi ürünleri döverek tanesini saptan ayıran makinedir. Günlük dilde patoz makinesi ve harman makinesi ifadeleri çoğu zaman aynı anlamda kullanılır.

Kelime bazı bölgelerde patos veya batöz şeklinde de söylenir. Tarımda patos nedir diye arandığında karşılaşılan anlam da aynıdır: harmanı makineyle yapan tarım aracı.

Patoz Kelimesi Hangi Anlamlarda Kullanılır?

• Harman makinesi

• Traktörle çalışan tane ayırma makinesi

• Halk arasında patos veya batöz

• Saman üretiminde kullanılan saman patozu

• Yonca ve fiğ gibi otlar için ot patozu

Patoz Kelimesinin Kökeni

Patoz kelimesi Türkçeye Fransızcadan geçmiştir. Kökeni, "harman makinesi" anlamına gelen Fransızca "batteuse" kelimesidir. Bu kelime de "dövmek, vurmak" anlamındaki "battre" fiilinden türemiştir. Yani patoz, adını yaptığı işten; ürünü döverek tanesini ayırmasından alır.

Fransızca kelimenin başındaki "b" sesi Türkçede zamanla "p"ye dönüşmüş ve patoz söyleyişi yaygınlaşmıştır. Makinenin kalbi sayılan döner tambura verilen "batör" adı da aynı kökten gelir.

Kelimenin Yolculuğu

• Fransızca "battre": dövmek, vurmak

• Fransızca "batteuse": harman makinesi

• Türkçe "patoz": harman makinesi

• Yöresel söyleyişler: patos, batöz

• Aynı kökten gelen teknik terim: batör

Patoz Tarlada Ne İşe Yarar?

Patoz makinesi, biçilmiş ürünün tanesini sapından ve kabuğundan ayırarak harmanın makineyle yapılmasını sağlar. Patozdan önce harman; döven ile ya da hayvanların ürün üzerinde dolaştırılmasıyla günlerce süren zahmetli bir işti. Patoz ne işe yarar sorusunun en kısa cevabı ise bu işi saatler içine sığdırmasıdır.

Makine, traktörün kuyruk milinden aldığı güçle batörü döndürür. Batör ürünü döver, elekler ve fan taneyi temizler. Tane çuvala veya depoya, sap ise saman olarak römorka aktarılır.

Patoz Makinesinin Tarladaki Görevleri

• Biçilmiş ürünü batörde döver.

• Taneyi saptan ve kabuktan ayırır.

• Elek ve fan yardımıyla taneyi temizler.

• Taneyi çuvala, helezona veya depoya aktarır.

• Sapı samana dönüştürerek dışarı atar.

• Harmanın daha kısa sürede tamamlanmasını sağlar.

Patoz Nasıl Çalışır?

Patoz nasıl çalışır sorusu, makinenin üç temel işleviyle açıklanabilir: dövme, ayırma ve temizleme. Ürün besleme ağzından batöre ulaşır; hızla dönen batör parmakları ürünü döverek taneleri serbest bırakır. Taneler eleklerden geçerken fan, sap kırıntılarını ve tozu uzaklaştırır.

Modeline göre ürün patoza elle verilebilir ya da toplar döver modellerde olduğu gibi yerden otomatik olarak toplanabilir. Depolu gezer patoz modelleri ise tarlada traktör arkasında ilerleyerek ürünü olduğu yerde harmanlar.

Patoz Çeşitleri Nelerdir?

• Şaftlı ve şanzımanlı patozlar

• Çuvallamalı ve helezonlu patozlar

• Depolu (gezer) patozlar

• Toplar döver patozlar

• Saman ve ot patozları

Patoz Hangi Ürünlerde Kullanılır?

Patoz nedir diye düşünüldüğünde akla ilk olarak buğday gelse de makine pek çok farklı üründe kullanılabilir. Uygun elek, kasnak ve batör ayarıyla tahıllardan bakliyata kadar geniş bir ürün grubunda harman yapılabilir. Bazı özel patoz modelleri ise fıstık veya karpuz ve kabak çekirdeği gibi ürünler için geliştirilmiştir.

Patozla Harmanlanabilen Başlıca Ürünler

• Buğday ve arpa

• Yulaf ve çavdar

• Nohut ve mercimek

• Fasulye ve bakla

• Fiğ

• Yer fıstığı ve çekirdek (özel modellerle)

Çetinkayalar ve Patoz Geleneği

Çetinkayalar Tarım, 1970'lerden bu yana Konya'da patoz ve saman makineleri üretmektedir. Şaftlı ve şanzımanlı çuvallamalı modellerden depolu gezer patozlara, toplar döver modellerden fıstık ve çekirdek harman makinelerine kadar farklı ihtiyaçlara yönelik patoz makinesi seçenekleri sunar.

Patoz ne demek sorusundan yola çıkarak doğru makineyi seçmek isteyen üreticiler, işleyecekleri ürünü ve traktör güçlerini belirleyerek Çetinkayalar Tarım'dan model ve fiyat bilgisi alabilir.